Vampirski karakter

I u Srbiji se napokon pojavila knjiga koja bi se najpre mogla označiti kao hibridna pojava - žanrovska beletristika. Ova pomalo rogobatna definicija romana sa dvostrukim pretenzijama – mejnstrem i žanrovske književnosti, bez trunke kolebanja bi se mogla pripisati novom romanu Dejana Stojiljkovića, Konstantinovo raskršće.
Nije da se do sada nije tako pisalo u Srbiji jer imamo čitav opus Mirjane Djurdjević koja svoju angažovanu prozu smešta u okvire humorističkog krimi romana, ili zapaženi horor roman o najmladjoj generaciji Beogradjana dvojice autora, Željka Obrenovića i Aleksandra Ilića, Psiho, kao I izvrsnu knjigu Mirjane Novaković, Strah I njegov sluga. Na ovaj poslednji, Stojiljković se nadovezuje kako žanrom horora, tako I pokušajem da se o istorijska zbivanja sagledaju iz savremenije prespektive.

Konstantinovo raskršće je roman pisan po modelima filma, stripa ali I najveštijih vodećih krimi autorskih romana/filmova, gde se poglavlja/epizode montiraju kao kratke sekvence prekinute na najzanimljivijim mestima u trenutcima kada čitalac/gledalac saznaje samo po jednu informaciju kapnutu na pipetu. Likovi su uprkos tome što su gradjeni tipski I sa brojim prepoznavanjima iz već pročitanih/odgledanih dela, brojni I dolaze iz veoma različitih okruženja – čitav dijapazon Nišlija od predratnog gazde-trgovca nesrećno oženjenog do harmonikaša i kartaroša, kockara i prevaranta. Od dostojanstvenog nemačkog plemića, oficira Vermahta, do četničkog majora, predratnog lekara i gospodina. Od arheologa, folksdojčera, surovog ss-ovca do crnoberzijanca i njegove sestre, proročice, ruske ciganke. Domaći kritičari su već uočili da se Stojiljković poziva na čitav niz poznatih pisaca i dela Bore Stankovića, Andrića, Crnjanskog, Pekića, Selenića kao I stranih - od Filipa K.Dika do Stivena Kinga. Ovom spisku treba dodati i rodonačelnike domaćeg horora Milovana Glišića, Dragutina Ilića, Momčila Nastasijevića... I svi ti uskovitlani likovi u vrtlogu II sv.rata rade ono što bi i inače u smutnim vremenima – neki pokušavaju da p režive, neki da sačuvaju osnovno ljudsko dostojanstvo, neki da se izbore za što više moći, bogatstva, vlasti ili da se domognu što većeg parčeta kolača za sebe. Neki pak, nastavljaju samo svoje davnašnje muke i probleme koje bi ionako razrešavali čak i da rata nema.

Dva su ključna diskursa koja ove likove povezuju: s jedne strane realistička priča o Drugom svetskom ratu na ovim prostorima, s druge strane potraga za Konstantinovim mačem, trećim predmetom mističnog trojstva kome pripadaju i Sveti Gral i Longinovo koplje. Realistički okvir poenitra rečenica “ … kada smo ih okupirali, Srbi su se podelili u tabore I počeli da se ubijaju. Kakva nacija je sposobna da čini takve stvari? ”.

Akcenat je stavljen na borbu izmedju partizana i četnika koja se u romanu simbolički širi na sva srpska neslaganja i sukobljavanja, na hronični nedostatak sloge i poslovično korišćenje najgorih vremena po narod da se medjusobna trvenja zaoštre do razmera bratoubilačkog rata i medjusobnog krvavog satiranja. . Drugi diskurs pripada žanrovskim krimi i horor romanima i njime dominira motiv potrage za mističnim predmetom moći koju osujećuju njegovi drevni čuvari, u srpskom okruženju pravilno odabrani kao vampiri, bića inicijalno nastala u mitologiji ovih prostora. Vampiri kao metafora lokalnog zla koje se bori protiv još većeg, belosvetskog zla, ostaje, medjutim, možda i najslabija tačka ovog inače zanimljivo zamišljenog i vešto vodjenog romana. Konačni saspens u vidu velikog razrešenja koja je Stojiljković na mikroplanovima pojedinačnih poglavlja maestralno vodio, na kraju izostaje i okončava u relativno, sa stanovišta žanra, mlakom nabrajanju pojedinačnih sudbina koje se razrešavaju u doduše relevantnom realističkom, ali možda i previše očekivanom kodu. Ne baš uvek dosledan u svojim nastojanjima da sve konce koje je povukao i zadrži u rukama ili barem raspetlja, Stojiljkovićev roman se ipak do kraja čita sa velikom napetošću, a njegovi glavni aduti su i u tome što se ponovo pokreće jedna priča koja ima simbolički potencijal pore djenja sa savremenim, ali nažalost za Srbiju izgleda i svevremenim trenutkom večnih medjusobne nesloge koja obavezno prerasta u krvavo satiranje i civilizacijski neshvatljivu potrebu da u kriznim vremenima nestane svake humanosti i potrebe za sabijanjem redova i konkretizovanjem nacionalnih, zajedničkih ciljeva na uštrb nagona za grabljenjem vlasti, moći, bogatstva. Iako nedovoljno podvučeno i izvučeno u prvi plan, Vampirski karakter kao da metaforično poprima nacionalne odlike medjusobnog ispijanja krvi svoga bližnjeg. Tako poznato, od Glišićevog prvog srpskog vampira, Save Savanovića do današnjih vampira, utgenutih u najmodernija odela, kojima kravate skrivaju neke davnašnje otiske zuba na vratu.

Jasmina Vrbavac - Vavilon - RTS 28.09.09